Koronavirüs Pandemisi: Terminolojiyi Anlamak

20 Mayıs, 2020
Koronavirüs krizi, çoğumuzun tamamen anlamadığı yeni isimler ve terimlerin ortaya çıkmasına yol açtı. Bu yazıda, en önemlilerini ve bazı yaygın yanılgıları açıklayacağız.

Dünya medyası dikkatini tek bir konuya odakladı: Koronavirüs pandemisi. Televizyon ve radyoda sürekli bu salgın hastalığına ilişkin bilgiler veriliyor ve hepimiz her sabah hastalığın ülkemizdeki gelişimi ile ilgili endişe duyarak uyanıyoruz.

Günlük toplam ölüm ve enfeksiyon sayısı, bir hastalığın gelişimini anlamada önemli bir istatistiktir. Yine de, bu rakamları doğru bir şekilde yorumlamak için diğer parametreleri de anlamamız gerekir. Bu nedenle, mevcut durumu açık ve net bir şekilde gözler önüne sermenin anahtarı olan bazı farklı epidemiyolojik terimleri açıklama fırsatını değerlendirmek istiyoruz.

Koronavirüs pandemisinin tanımlanması

Geçtiğimiz günler ve haftalarda kendimizi salgın, epidemi ve pandemi gibi terimlerle tanıştırmak zorunda kaldık. Dikkatimizi en çok çeken terim sonuncusudur, çünkü bu uzmanların COVID-19’un neden olduğu küresel sorun hakkında konuşurken kullanmayı tercih ettikleri terimdir. Şimdi tüm bu terimlerin gerçekten ne anlama geldiğine bakalım.

ellerinde koronavirüs ve dünya küresi tutan insan
Bir hastalığın pandemi olarak sınıflandırılması için belirli gereksinimleri karşılaması gerekir. Örneğin, topluluklarda dışarıdan taşınmamış vakalar tanımlanmalıdır.

Salgın

Epidemiyolojik bir salgın, bulaşıcı bir hastalığın belirli bir yerde belirli bir zamanda aniden ortaya çıkmasını ifade eder. Örneğin, belirli coğrafi bölgelerde bulunan ve nihayetinde tanımlanan ve çözülen gıda zehirlenmesi bir salgın örneğidir.

Epidemi

Bir salgın kontrolden çıktığında ve aktif olarak yayıldığında, bir epidemiye yol açar. Koronavirüs (COVID-19), genişlemesinin ilk aylarında epidemi olarak sınıflandırıldı. Yayılması kontrolsüzdü, ancak sadece Çin içindeydi; diğer ülkelerde sınırlı salgınlar söz konusuydı.

Pandemi

12 Mart’ta, koronavirüs krizi Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından bir pandemi olarak tanımlandı. Bunun için, hastalığın iki gereksinimi karşılaması gerekiyordu: Birincisi, birden fazla kıtayı etkilemesi ve ikinci olarak da çeşitli toplumlarda dışarıdan taşınmamış vakaların görülmesi.

Bir kişi dışarıdan taşınmış olan bir vaka ile temas etmeden enfekte olduğunda, hastalığın o ülkede serbestçe dolaştığından şüphelenmenin zamanı gelmiş demektir. Bu, yetkililerin bir pandemi durumunu ilan edebildikleri zamandır.

Fatalite ve Mortalite: Bir Sayı Oyunu

Şimdi bazı temel terimleri belirlediğimize göre, etkilenenlerin resmi rakamlarını incelemeye alalım. Bize tanıdık gelebilecek ama tamamen doğru olmayan bir cümle var. Bu cümle: “Koronavirüs mortalite oranı…”.

Neden olduğuna bakalım.

Bu yazımız da ilginizi çekebilir: Yeni Bir Çalışma İki Farklı Koronavirüs Suşuna İşaret Ediyor

Genel ölüm oranı

Genel ölüm oranı, belli bir süre boyunca ölen insanların toplam nüfusa oranıdır. İspanya pandemiden en fazla etkilenen ülkelerden biri olduğu için örnek olarak bu ülkeyi ele alalım.

2018’de İspanya’da ölüm oranı %9.1 idi. Yani her 1000 kişiden 9.1’i o yıl öldü. Bu sayıda nedene göre bir ayrım yoktur; bu veriler basitçe bir coğrafi bölgedeki ölümlerin oranını temsil eder.

Koronavirüs pandemisinin fatalite oranı

Koronavirüs kaynaklı ölümlerin sayısı hakkında konuşurken doğru terim fatalite oranıdır.

Bu, belirli bir hastalıktan ölen insanların oranını ifade eder. Uzmanlar bunu belirli bir süre ve alanda etkilenenlerin yüzdesine göre hesaplar. Hesaplama, ölüm sayısının, iyileşenlerin ve ölenlerin toplam sayısına bölünmesiyle yapılır.

Bu oran hepimizi diken üstünde hissettirmiştir. Görünüşe göre, ülkeye bağlı olarak, büyük ölçüde değişmektedir. Çin’de %3’ken, İspanya’da neredeyse %9’a ulaşmıştır. Bunlar kuşkusuz endişeye neden olabilecek rakamlardır.

Öyleyse, neden bazı ülkeler bu pandemide “şanssız” görünüyor?

etrafı koronavirüsle çevrili olduğu için paniğe kapılmış maskeli kadın
Ölüm oranı, bir bakıma ülkenin ortalama yaşına bağlıdır. Bu nedenle rakamlar, etkilenen diğer ülkelerle karşılaştırıldığında endişe verici olabilir.

Fatalite oranı yorumlanması zor bir parametredir

  • Çin’de, enfekte olanların üçte birinin asemptomatik olduğu tespit edildi. İspanya gibi diğer birçok ülkede, bir kişinin test edilebilmesi için belirli semptomları göstermesi gerekiyor. Hastaneye gitmek zorunda kalacak kadar hastaysanız, hastalık sizi zaten çoktan etkilemiş oluyor. Bu durumda sorun şurada ortaya çıkıyor: Eğer ülke hafif semptomları olan, yani hastalığa yakalanmış ancak hastaneye gitmemiş olan hasta sayısını dikkate alacak olsaydı, o zaman daha düşük bir fatalite oranı çok daha düşük çıkardı.
  • Fatalite oranı aynı zamanda ülkedeki ortalama yaşa da bağlıdır. Koronavirüsün yaşlıları daha agresif bir şekilde etkilediğini biliyoruz ve bu nedenle nüfusun ortalama yaşı ne kadar fazlaysa bu oranın da o kadar yüksek olacağı çıkarımına varmak yanlış olmaz. Bu, virüsün bir yerde diğerinden daha öldürücü olduğu anlamına gelmez, ancak daha yüksek oranda savunmasız insanın olduğu anlamına gelir. Yapılacak doğru şey, ölümleri yaş grubuna göre tanımlamak ve böylece bu yanlılığı ortadan kaldırmaktır.

Koronavirüs pandemisi insidansı

Kümülatif insidans, belirli bir dönem içinde hastalığa yakalanan sağlıklı bireylerin oranı olarak tanımlanır.

Burada İspanya’yı örnek vermeye devam edeceğiz. Şu anda, İspanya’daki insidans, ya da “görülme sıklığı” 96.56’dır. Başka bir deyişle, her 100.000 kişiden yaklaşık 97’si enfekte olmuştur. İstatistikçiler, dikkate alınmayan hafif semptomları olan tüm vakaları ele alırsa, bu değerler daha yüksek olacaktır.

Bununla birlikte, insidans bir pandemiyi anlamada çok önemli bir parametredir. Ne yazık ki, rakamlar korkutucudur: Binlerce virüslü insandan bahsediyoruz. Bununla birlikte, çeşitli ülkelerin nüfuslarının on milyonlarca, hatta yüz milyonlarca olabileceği gerçeğini gözden kaçırmamalıyız.

Bu yazımızı da okumanızı öneririz: Şu Anda Uygulanmakta Olan Koronavirüs Tedavileri

Bilgi ve huzur

Bu değerler hiçbir şekilde bize getirilen kısıtlamaların ciddiye alınmaması gerektiği anlamına gelmez. Olağanüstü ciddi bir durumla karşı karşıyayız; bu yüzden herkesin işbirliği olmazsa rakamlar önümüzdeki haftalarda daha da yükselebilir.

Bu makalede vurgulamaya çalıştığımız şey perspektif ihtiyacıdır. Bu koronavirüs pandemisinde sayılar yüksektir ve kesinlikle endişe vericidir. Ancak, kuruntuya, yanlış anlamalara, korku ve paniğe yenik düşmemek için neler olduğuna dair teorik bir anlayışa ihtiyacımız var.

  • rtve. (2020). Coronavirus. El mapa de coronavirus: más de 77.000 casos en 29 países. Web, 22. Retrieved from https://www.rtve.es/noticias/20200222/mapa-coronavirus-mas-77000-casos-29-paises/1998143.shtml
  • rtve. (2020). Coronavirus. El mapa del coronavirus en España: 4.145 muertos y más de 56.100 casos. Retrieved from https://www.rtve.es/noticias/20200326/mapa-del-coronavirus-espana/2004681.shtml
  • Tasa bruta de mortalidad. (s.f.). En Wikipedia. Recuperado el 26 de marzo de 2020 de https://es.wikipedia.org/wiki/Tasa_bruta_de_mortalidad
  • Tasa de letalidad. (s.f.). En Wikipedia. Recuperado el 26 de marzo de 2020 de https://es.wikipedia.org/wiki/Tasa_de_letalidad