Böbrek Taşları Neden Oluşur?

Renal kum, böbrerk taşı veya nefrolitiyaz, idrarda bulunan kristaller nedeniyle oluşan sert bir kütledir. İdrarın içinde bulunan doğal kimyasallar ve bileşenler genelde bu kütlelerin oluşmasını önlerler.

Ama yine de bu durum ortaya çıkabilir ve bu yüzden, belirtilerini, etkilerini, nedenlerini ve ne şekilde tedavi edebileceğinizi bilmeniz çok önemlidir. Ayrıca, vaktinde tedavi edilmedikleri durumda hem kalıcı hasara neden olabilirler hem de tekrarlama ihtimalleri yükselir.

Bu kütleler ve taşlar farklı türlerde olabilirler. Bu yüzden taşları ortadan kaldırıp, tekrar oluşmalarını önleyecek sağlıklı bir yaşamınız olabilmesi için, taşların analiz edilmesi gereklidir.

Böbrek Taşlarının Nedenleri

Amerika’daki kadınların %5’i ve erkeklerin %10’u böbrek taşı sorunu yaşamışlardır. İdrarın içinde belirli maddelerden çeşitli miktarlarda biriktiğinde ortaya çıkan bu acılı hastalık yılda 2 milyon dolar kaybına neden oluyor. İdrardaki bu maddeler birikip önce ufak kristallere, ardından kum veya taşa dönüşüyor. İdrarda bu soruna neden olacak kadar çok madde birikmesi haftalar, hatta aylar sürebilir.

Yeterince sıvı tüketmeyen kişiler böbrek taşına daha yatkınlardır. Ayrıca eğer bünyeniz günde 1 litreden az idrar üretiyorsa, yine böbrek taşı ihtimaliniz vardır.

Böbrek taşları, kalıcı bir zarar vermeden vücuttan atılabilirler. Ama ne yazık ki hem çok ağrıya neden olurlar hem de eğer doğru tedavi uygulanmazsa tekrar oluşabilirler. Eğer taşların oluşumu ve tedavi arasında çok vakit geçerse, böbreklerde sorunlara ve yan etkilere neden olabilirler.

Duke Böbrek Taşı Merkezi’nin sorumlusu ve Duke Üniversitesi Üroloji Cerrahisi profesörü Doktor Glenn Preminger, “böbrek taşlarının obezite ile bağlantılı olduğunu” söylüyor. Doktor Preminger benzer tarzda çalışmaların da bulunduğu Üroloji Dergisi’nde yardımcı yazarlık yapıyor.

Belirtiler

böbrek agrisi

Böbrek taşları genelde oluşumları sırasında çok belirti göstermezler. Hatta üreter olarak adlandırılan kanallara inip oradan da idrarla mesaneye taşınabilirler. Bu yüzden böbrek taşları böbreklerden gelen idrar yolunu tıkayıp, sorun yaratabilirler.

Bu hastalık pek çok belirti gösterebilir. Birdenbire başlayıp aynı şekilde biten, rastgele bağırsak ağrıları en büyük göstergesidir. Yani bir hastanın yaşayabileceği iki tür acı var. İlki sırtın yan taraflarında veya karın bölgesinde kasılmalar; ikincisi de testislere veya kasık bölgesine kadar uzanabilen bir ağrıdır.

Diğer belirtiler:

  • Kusma
  • Kanlı idrar
  • Mide bulantısı
  • Anormal idrar rengi
  • Ürperti
  • Ateş

Etkileri

Bu durum tedavi edilmediği veya gözardı edildiği takdirde, böbrek taşları idrar akışını tıkadığından dolayı böbreklerin hasar görmesi, sürekli tekrarlayan enfeksiyonlar gibi ciddi sorunlara neden olabilir.

Olası sorunlar:

  • İdrar yolu enfeksiyonu.
  • Akut tek taraflı obstrüktif üropati ve üreter beyazlaşması.
  • Böbrek hasarı ve iyileşme sorunları.
  • Böbrek taşlarının tekrarlaması.
  • Hasarlı böbrekte işlev kaybı veya azalması.

böbrek tasi

Farklı böbrek taşı türleri olduğunu ve doğru tedavi için taş türünün bilinmesi gerektiğini unutmayın:

  • Sistin böbrek taşı: Bu taşlar sistinüri bozukluğu olan kişilerde ortaya çıkabilirler, kalıtsaldır ve hem kadınlarda hem de erkeklerde olabilir.
  • Kalsiyum böbrek taşı: en yaygın karşılaşılan böbrek taşı türüdür ve genelde 20 ila 30 yaş arası erkeklerde görülür. Kalsiyumun, fosfat, karbonat veya oksalat (en yaygın olanları) gibi maddelerle birleşmesinden ortaya çıkarlar. Bu son madde ıspanak ve C vitamini takviyelerinde bulunur. Ayrıca, çeşitli ince bağırsak hastalıkları da böbrek taşı oluşumunu arttırır.
  • Ürik asit taşları: kadınlardan daha çok erkeklerde görülen bu taşlara kemoterapi veya gut da neden olabilir.
  • Strüvit taşlar: bu taşlar idrar yolu enfeksiyonu olan kadınlarda ortaya çıkar ve mesaneyi, böbreği ve üreterleri tıkayabilecek kadar büyüyebilirler.

İndinavir, asiklovir ve triamterene gibi ilaçlar ve diğer maddeler de böbrek taşı oluşumuna neden olabilir.

Tedavisi

Böbrek taşı tedavisi özel bir beslenme düzeni ile başlayabilir. Doktorunuz ne tür bir böbrek taşınız olduğunu teşhis edip, testlerle de bunu onayladıktan sonra, böbrek taşınızın ortadan kalkması veya vücuttan atılması için özel bir diyet yapmaya başlayabilirsiniz. Bir beslenme uzmanı veya diyetisyen size yeni bir öğün listesi çıkartabilirler ama yapacağınız herhangi bir diyette mutlaka, tükettiğiniz potasyum, tuz, sıvı, protein, oksalat ve kalsiyum miktarlarını değiştirecekler.

Böbrek taşlarından kurtulmanın bir yolu günde yaklaşık 6 ila 8 bardak su içmektir. Ancak ağrı çok fazla olabilir ve narkotik analjezik gerektirebilir. Ayrıca eğer ağrı tahammül edilemeyecek gibi olursa, hasta hastaneye yatırılmalı ve damar içinden sıvı verilmelidir.

Bunun yanısıra, spesifik bir tedavi oluşan taşların türüne ve ortaya cıkan belirtilere bağlıdır. Eğer taşlar küçükse idrar ile bedeninizden kendiliğinden atılabilirler. Bu durumda, idrarınızı taşların analiz edebilmesi için saklamalısınız.

Böbrek taşınızın türüne göre, doktorunuz size taşların oluşmasını önleyecek veya taşları oluşturan maddeleri ortadan kaldırarak taşların çözülmesine neden olacak çeşitli ilaçlar verebilir. Bu ilaçlardan bazıları:

  • İdrar söktürücüler (tiazid diüretikler)
  • Diüretikler
  • Strüvit taşlarda etkili antibiyotikler
  • Sodyum sitrat ve sodyum bikarbonat
  • Ürik asit taşlarının tedavisi için allopurinol
  • Fosfat çözeltileri

Ameliyat gerektiren durumlarda taş veya belirtiler aşağıdakiler gibidir:

  • Taş kanaldan kendisi çıkamayacak kadar büyük olmalıdır.
  • Taş hem idrar akışını önlemeli hem de böbrek ağrısı veya enfeksiyona neden olmalıdır.
  • Taş büyümeye devam etmelidir.
  • Ağrı ve acı dayanılamaz boyuttadır.

Yani aslında artık böbrek taşı tedavisi için eskisi kadar çok endişelenmenize gerek yok, tedaviler artık eskisi kadar invazif değiller. Pek çok taş sorun çıkartmıyor veya sorun çıksa bile bunlar ciddi sorunlar olmuyorlar.

  • Perkütan nefrolitotomi: böbreğin içinde veya böbreğe çok yakın olan, aşırı büyük taşlar için kullanılan bir yöntemdir. Bu yöntemde taş, açılan ufak bir kesikten içeri sokulan endoskop ile çıkartılıyor.
  • Üretroskopi: taşlar hâlihazırda alt idrar yoluna inmişse uygulanabilir.
  • Beden dışından taş kırma: şok dalgaları ile 1,5 santimetrenin altındaki taşlar baskılanır. Bu yöntemin kullanılabilmesi için taşların ya idrar yolunda ya da böbreğin yakınında olması gereklidir.  Şok dalgaları veya ses dalgaları ile kırılan taşlar ardından idrar ile vücuttan atılırlar.
  • Bunların dışında, açık ameliyat veya nefrolitotomi yapılması gereken vakalar olabilir.  Yine de bu iki yöntem, diğer tedaviler uygulanamadığında veya işe yaramadıklarında tercih edilirler.

Böbrek taşlarını önlemek için öneriler

Beslenme biçiminizde ufak bir değişiklik yapmak gibi, bu önerileri aklınızda tutar ve uygularsanız böbrek taşlarını önleyebilirsiniz. Zaten böbrek taşınız var ise de, hem oluşabilecek sorunları ortadan kaldırmak hem de böbrek taşının tekrar ortaya çıkmasını önlemek için almanız gereken önlemler var.

  • Böbrek taşları kalıtsal olabilir. Eğer daha önce böbrek taşı sorunu yaşadıysanız, bol miktarda sıvı tüketmeniz sağlığınız için faydalı olacaktır. Daha önce de bahsettiğimiz gibi, günde 6 ila 8 bardak su içmek bedeninizin yeterli idrarı üretmesini sağlayacaktır. 250 mililitrelik bir bardak ile günde  12 defa su içmenizi önerenler de var.
  • Sıvı tüketmeniz çok önemli, ancak unutmamalısınız ki, tüketebileceğiniz sıvıların bazıları su kaybınızı arttırabilir. Bu nedenle onları içmemeye özen göstermelisiniz. Örneğin: kafein veya alkol içeren içecekler.
  • Doğru ilaçları alabilmek için ne tür bir taşınız olduğunu bilmelisiniz. Böbrek taşını oluşturan maddeleri ortadan kaldırabilen veya bu maddelerin idrarda tekrar oluşmasını önleyebilen ilaçlar bulunmaktadır.
  • Böbrek taşı oluşumuna sebep olabilecek veya daha önce böbrek taşınız olduysa yine olmasına neden olabilecek yiyecekleri içermeyen bir beslenme düzenine geçebilirsiniz. Bunun için peynir ve süt gibi süt ürünlerini tüketmemeniz önerilebilir.
  • Eğer taşlarınız oksalat ise, maden suyu içmemeli, çikolata ve yer fıstığı yememelisiniz.
  • Eğer taşlarınız sistin ise, balık tüketiminizi azaltmalısınız.
  • Ürik asit taşları olan kişiler için kırmızı et, ançuvez ve tavuk yemek pek iyi bir fikir değildir.