Hermann Hesse: “Gerçek mizah, insan kendini artık ciddiye almadığında başlar”

Hepimiz, o anda çok büyük gibi görünen anlar yaşamışızdır: bir toplantıda yanlış bir şey söylemek, başkalarının önünde ayağımız takılıp düşmek, önemli bir ismi unutmak ya da özenle planlanmış bir planın beklenenden tamamen farklı sonuçlandığını fark etmek gibi. Bu tür durumlarda, hatanın bizi tanımladığını ya da başkalarının bunu gerçekte olduğundan çok daha fazla hatırlayacağını düşünmek kolaydır.

Hermann Hesse’nin *Steppe Wolf* (Çöl Kurtu ) adlı eserindeki “Gerçek mizah, insan kendini artık ciddiye almadığında başlar” sözü, bu anlarla başa çıkmanın farklı bir yolunu önerir. Bu söz, her şeyi önemsiz göstermeye ya da sürekli kendimizle alay etmeye davet etmiyor; aksine, kendi hatalarımızı daha geniş ve daha az dramatik bir bakış açısıyla gözlemleme yeteneğini geliştirmeye davet ediyor.

Kendine gülmek, kendini küçümsemek değildir

Kendi durumuna gülmekle, mizahı kendini değersizleştirmek için kullanmak arasında önemli bir fark vardır.

Birisi hata yaptıktan sonra gülümseyebiliyorsa, hata yapmanın insan deneyiminin bir parçası olduğunu kabul ediyor demektir. Öte yandan, her hatayı kendine hakaret etmek veya kendini gülünç duruma düşürmek için bir fırsat haline getirmek, kendiyle ilgili olumsuz bir imajı pekiştirebilir.

“Ben bir felaketim”, “her zaman kendimi gülünç duruma düşürüyorum” veya “her şeyim ters gidiyor” gibi ifadeler somut bir olayı tanımlamaz; aksine, tek seferlik bir olayı kalıcı bir etiket haline getirir.

Hesse’nin bahsettiği mizah, kendi eleştirilerinin hedefi haline gelmek değil, kusurlara da belli bir hafiflikle bakılabileceğini kabul etmektir.

Bir aksilik, olduğundan daha büyük göründüğünde

Rahatsız edici bir anın ardından zihnimizin o anı defalarca tekrar etmesi yaygın bir durumdur. Talihsiz bir yorum, işteki bir hata ya da beklediğiniz gibi gitmeyen bir plan, saatlerce zihninizi meşgul edebilir.

Oysa çoğu zaman asıl sorun olan, yaşanan olayın kendisi değil, ona verdiğimiz önemdir.

Duruma biraz mizah katarak bakmak, bu felaket hissini azaltmaya yardımcı olur. Bugün tam bir başarısızlık gibi görünen şey, çoğu zaman gülümsemeyle anlatabileceğimiz bir anekdota dönüşür.

Kendinizi yargılamak yerine olanları anlatın

Yararlı bir strateji, abartılı sonuçlar çıkarmadan olanları objektif bir şekilde anlatmaktır.

“Halk önünde konuştuğumda hep kendimi gülünç duruma düşürürüm” diye düşünmekle, “Bugün gergindim, bu yüzden bir cümlede hata yaptım” diye kabul etmek aynı şey değildir.

İlk yorum, münferit bir olayı kişisel bir özellik haline getirir. İkincisi ise anlaşılabilen ve düzeltilebilecek somut bir olayı anlatır.

Bu küçük değişiklik, duygusal yükü azaltmaya yardımcı olur ve kendini eleştirmeye takılıp kalmak yerine çözüm bulmayı kolaylaştırır.

Tökezlemelerin insani yönünü görmek

Günlük hatalar genellikle sandığımızdan çok daha normaldir. Hemen hemen herkes bir kelimeyi unutmuş, bir mesajı yanlış kişiye göndermiş ya da daha sonra başka türlü ifade etmek isteyeceği bir şey söylemiştir.

Bu durumların hayatın bir parçası olduğunu kabul etmek, onları doğru bir perspektife oturtmaya yardımcı olur.

Bu, onları görmezden gelmek veya onlardan ders çıkarmamayı gerektirmez. Aksine, mizah sorumlulukla mükemmel bir şekilde bir arada var olabilir. Bir hatayı kabul etmek, gerekirse özür dilemek ve aynı zamanda rahatsız edici bir anın değerimizi belirlemediğini anlamak mümkündür.

Öğrenmek ve yoluna devam etmek

Bir hatanın ardından kendimize basit bir soru sormak faydalı olabilir: Bu durumdan ne öğrenebilirim?

Belki de cevap, bir sunumu daha iyi hazırlamak, cevap vermeden önce daha dikkatli dinlemek ya da bazı şeylerin kontrolümüz dışında olduğunu kabul etmek olabilir.

Somut bir ders çıkarmak, bu tökezlemeyi kalıcı bir yük haline getirmeden bir büyüme fırsatına dönüştürmemizi sağlar.

Sonuçta, Hermann Hesse’nin sözleri bize şunu hatırlatır: Kendimizi daha az ciddiye almak, kendimize daha az değer vermek anlamına gelmez. Bu, hatalara orantısız bir önem atfetmekten vazgeçmek ve hata yapmanın insan olmanın bir parçası olduğunu anlamak demektir. Hatalarımıza saygı, geniş bir bakış açısı ve biraz mizahla bakmayı öğrendiğimizde, onlara takılıp kalmadan yolumuza devam etmek çok daha kolay hale gelir.