Paulo Coelho: “Mükemmel değilsin, ama öğrenmeye devam edebilirsin”

Bazen bir şeyler ters gider ve içsel tepki, gerçek hataya oranla orantısız olur. Hatanın kendisi genellikle üstesinden gelinebilir; ancak sonrasında gelenler —kendini suçlama, olayı tekrar tekrar düşünme, tek seferlik bir hatayı daha büyük bir şeyin kanıtı haline getirme eğilimi— en çok enerji harcatan unsurlardır.

Coelho’ya atfedilen “Mükemmel değilsin, ama öğrenmeye devam edebilirsin” sözü, Işığın Savaşçısı’nda net bir şekilde geliştirdiği bir fikri yansıtıyor: Savaşçı kusurlarını bilir, hatalarını kabul eder ve yine de daha iyi olma umudunu kaybetmez. Bunu kusurlarını görmezden geldiği için değil, cezalandırmaya takılmadan onlarla başa çıkmayı öğrendiği için yapar.

Bir hatadan sonra genellikle ne olur?

Kendi hatamıza karşı gösterilen olağan tepki, oldukça tanıdık bir kalıba uyar: önce kendini suçlama gelir, ardından neyin farklı yapılabileceğine dair döngüsel bir analiz ve çoğu durumda —“her zaman bunu yaparım”, “asla öğrenemiyorum”— gibi bir genelleme, ki bu da belirli bir olayı bir kimlik özelliğine dönüştürür. Bu genelleme en çok zarar veren adımdır, çünkü artık hatadan değil, kişiden bahsediyor.

Hatayı abartmadan adlandırmak, ilk yararlı düzeltmedir. Ne küçümsemek, ne de abartmak. Olayı olduğundan daha büyük gösteren bir yorum katmanı eklemeden, tam olarak ne olduğunu anlatmak.

Hatayı kimlikten ayırmak

Bir şeyde başarısız olmakla, başarısız biri olmak iki farklı şeydir. Hata, belirli bir andaki bir davranışı veya kararı tanımlar; kişinin kalıcı olarak kim olduğunu tanımlamaz. Bu ayrım, kendini cezalandırmadan düzeltmeye olanak tanır; çünkü dikkat, doğrudan bir çözümü olmayan kimliğe değil, değiştirilebilir olan davranışa yönelir.

Günlük durumlarda —bir sohbette yanlış cevap vermek, geç kalmak, bir işi yarım bırakmak, birini hayal kırıklığına uğratmak— hatanın kapsamı neredeyse her zaman belirli bir sınır içindedir. Onu daha büyük bir yük haline getiren, üzerine inşa edilen şeydir.

Suçlamadan eyleme geçmek

Hatayı abartmadan dile getirip kimlikten ayırdıktan sonra, döngüyü tamamlamaya yardımcı olacak dört adım vardır:

• Mümkünse telafi etmek: bir özürdilemek, bir hatayı düzeltmek, iyi gitmeyen bir şeyi yeniden yapmak. Bu her zaman mümkün olmayabilir, ancak mümkün olduğunda bunu yapmak, hatayı düşünmeye devam etmekten çok daha etkili bir şekilde rahatsızlığı azaltır.
• Belirli bir davranışı düzeltmek: Hatanın tekrarlanmasını önleyecek spesifik değişikliği belirlemek. Genel bir niyet değil —“daha dikkatli olacağım”—, somut ve uygulanabilir bir şey.
• Olayı geride bırakmak: Analiz artık yeni bir şey ortaya çıkarmıyorsa, olayı tekrar tekrar gözden geçirmek sadece rahatsızlığı canlı tutar, ek bir ders çıkarmaya katkıda bulunmaz.
• İlerlemek: hatanın bıraktığı bilgilerleilerleyin, kendinizi suçlamanın üzerine eklediği abartılı versiyonla değil.

Kendi hatalarını kabul etmekle, yaptıklarına önem vermemeyi karıştırmak yaygın bir yanılgıdır. İkisi aynı şey değildir. Bir hatadan sonra kendini çok fazla cezalandıran kişi ne daha hızlı öğrenir ne de daha fazla gelişir; genellikle düzeltmeye harcayabileceği enerjiyi kendini suçlamaya harcar.

Mükemmel olmadığını kabul etmek, çıtayı düşürmek anlamına gelmez. Bu, enerjiyi gerçekten değiştirilebilir olan şeylere yönlendirmek demektir: bir sonraki adım, yapılabilecek düzeltme, hatadan çıkarılan somut ders. Bu, herhangi bir içsel cezalandırmadan daha yararlıdır ve hatanın gerçekte ne olduğu konusunda daha dürüst bir yaklaşımdır.