Mikroplastikler Sağlığımızı Nasıl Etkiler?

21 Temmuz, 2021
Son yıllarda, Dünya Sağlık Örgütü gibi kuruluşlar, mikroplastiklerin sağlığımızı nasıl etkilediği konusunda daha fazla araştırma yapılması gerektiğinden bahsetti. Şimdiye kadar ne biliyoruz? Bu makalede öğrenin!

Günlük hayatımızda çok sayıda kirleticiye maruz kaldığımızı biliyoruz. Bunlardan biri de mikroplastikler. Peki mikroplastikler sağlığımızı nasıl etkiler? Zararlılar mı?

Bilimin bugüne kadar ulaştığı temel sonuçlara bir göz atalım.

Mikroplastik nedir ve onları nerede bulabiliriz?

Mikroplastikler, plastik malzemenin çok küçük katı parçacıklarıdır. Aslında bunlar 5 mikrondan daha küçük parçacıklardır. Şu anda, birincil ve ikincil mikroplastikler olarak sınıflandırılabilirler.

Birincil mikroplastikler, belirli ürünlerin imalatının bir parçası olacak kadar küçük boyutlarda özel olarak üretilir. Öte yandan, ikincil mikroplastikler, daha büyük plastik parçaların bozulmasının bir sonucu olarak ortaya çıkar.

Genel olarak, denizdeki plastiği aşındıran güneşin, rüzgarın ve dalgaların etkisidir ve bu çok küçük plastik parçalar ortaya çıkar.

Kasıtlı olarak eklenen mikroplastik partiküller (veya primerler), dünya çapında pazarlanan çok sayıda üründe kullanılmaktadır. Aşağıdakiler gibi geniş bir çeşitliliği kapsarlar:

  • Gübreler ve diğer bitki koruma ürünleri
  • Kozmetik ürünler (makyaj ürünleri, parlatıcılar, keseler)
  • Evsel ve endüstriyel deterjanlar
  • Temizlik ürünleri
  • Boyalar

Yüksek miktardaki varlıkları göz önüne alındığında, Avrupa Kimyasallar Ajansı gibi bazı kuruluşlar, endüstri tarafından bu tip partiküllerin kasıtlı kullanımının kısıtlanmasını tavsiye etmektedir.

Mikroplastikler sağlığımızı olumsuz etkiler mi?

bir tabak plastik şişe
Bugüne kadar, mikroplastiklerin vücut üzerindeki etkisi bilinmemektedir. Uzmanlar zararlı olduklarından şüphelense de, daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır.

Plastiklerin deniz ortamı üzerindeki etkisi tartışılamaz. Bununla birlikte, şu anda bunu değerlendirmek için veri eksikliği olduğundan, insanların sağlığı üzerindeki sonuçlar o kadar kesin değildir.

2014 yılında, Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA), bu tür partikül maddeleri “potansiyel ortaya çıkan risk” olarak sınıflandırdı. Bununla birlikte, aynı çalışma, genel nüfus için öneriler oluşturmak için sağlığa etkilerini öğrenme amacıyla analiz ve bilimsel veri eksikliğini açıkça ortaya koydu.

Şu an için vücudumuzun 150 mikrondan büyük partikülleri absorbe etmediğini biliyoruz. Ve en küçük parçacıkların da çok küçük bir absorpsiyona sahip olduğu görülüyor. Öte yandan, nanoparçacıklardan (çok, çok küçük plastik parçacıklar) bahsediyorsak, daha büyük bir absorpsiyon olabilir.

Bu nedenle vücudumuzun bu partikülleri nasıl emdiğini ve toksisitelerinin ne olduğunu daha doğru değerlendirebilmek için daha fazla sayıda çalışmaya ihtiyaç vardır.

İlginizi çekebilir: Günlük Plastik Kullanımınızı Nasıl Azaltırsınız?

Vücudumuza nasıl ulaşırlar?

Mikroplastiklerin insanlarla ana temas yollarından biri besin zinciridir. Çevrede, özellikle de deniz ortamında bulunurlar ve balıklar, çiftlik hayvanları ve kümes hayvanları onları yutabilir.

Ancak genel olarak hayvanlar mikroplastik tüketmezler ve tüketseler bile bu madde bağırsaklarında ve midelerinde birikip, daha sonra elimine edilir. Dolayısıyla bu temas yolunun küçük olduğunu söyleyebiliriz.

Bütün olarak tüketildikleri için kabuklular ve çift kabuklu yumuşakçalar için durum böyle değildir. Üstelik mikroplastikleri sadece hayvanlarda bulmakla kalmıyoruz; bal, bira, deniz tuzu gibi diğer ürünlerde ve hem musluktan akan hem de şişelenmiş içme suyunda bu maddeye rastlayabiliyoruz.

Bu gıda yollarının dışında, temas başka yerlerden de kaynaklanabilir. Pişirmenin yiyeceklerdeki mikroplastiklerin varlığı üzerindeki etkisi şu anda bilinmiyor. Bu maddeyle kozmetik ürünleri, deterjan, tekstil elyafı veya makine gibi birçok günlük ürün aracılığıyla da temasa geçiyoruz.

Mikroplastiklerle ilişkili kirleticiler

boş plastik şişeler
Mikroplastikler, insan sağlığına zararlı başka kirleticiler içerebilir.

Şu an için, mikroplastiklerin insan sağlığı üzerindeki toksisite derecesini belirlemek için daha fazla araştırmanın gerekli olduğu açıktır. Ancak bazı uzmanlar, bu maddeyle ilişkili olabilecek kirleticilerin eylemlerinden de endişe duymaktadır.

Mikroplastikler yaklaşık %4 katkı maddesi içerebilirken bazı kirleticileri de emebilir. Ve ikincisi insan sağlığı için tehlikeli olabilir.

Bunların belki de en iyi bilineni, endokrin bozucu olarak kabul edilen, plastik üretiminde yaygın olarak kullanılan bir kimyasal bileşik olan bisfenol A’dır. Şu anda biberon gibi bazı ambalaj türlerinde kullanımı yasaklanmıştır. Ayrıca ftalatlar, polisiklik aromatik hidrokarbonlar (PAH’ler) veya poliklorlu bifeniller (PCB’ler) gibi maddelerden de bahsedebiliriz.

Endokrin bozucular, hormonal sistemimizi değiştiren ve belirli kanser türleri, metabolik bozukluklar, üreme sorunları veya kardiyovasküler hastalıklar gibi hastalıklara yol açabilen maddelerdir.

Ancak günümüzde bu kimyasalları çok sayıda üründe buluyoruz ve mikroplastikler aracılığıyla bize ulaşan yüzdesi çok az.

Keşfedin: Sessiz Katil, Plastik

Mikroplastikler sağlığımızı nasıl etkiler? Daha fazla araştırmaya ihtiyaç var

İnsanlar mikroplastiklere hem gıdalar hem de soluma yoluyla maruz kalmaktadır. Bunlarla ilişkili toksisite ve sağlık sorunları kısmen boyuta, ilgili kimyasallara ve doza bağlıdır.

Bilim insanları yaklaşık on yıldır veri topluyor olsa da, bu kirleticiye ve insan sağlığı üzerindeki potansiyel etkisine odaklanmak önemli ve gereklidir.

  • AECOSAN (Agencia Española de Consumo, Seguridad Alimentaria y Nutrición). Microplásticos y nanoplásticos. Noviembre 2017.
  • ECHA (European Chemicals Agency). Microplastics.
  • EFSA Panel on Contaminants in the Food Chain (CONTAM). Presence of microplastics and nanoplastics in food, with particular focus on seafood. Mayo 2016.
  • EFSA. Technical Report: Update on EFSA’s activities on Emerging Risks 2012-2013. EFSA Supporting Publication. 2013.
  • Smith, M et al. Microplastics in Seafood and the Implications for Human Health. Current Environmental Health Reports. 2018:5(3) 375-386.
  • Wright S.L, Kelly F. J. Plastic and Human Health: A Micro Issue? Environmental Science and Technology. Junio 2017. 20;51(12):6634-6647.